EKO słowniczek

• Link - opis

EKOLOGIA - nazwa ta wywodzi się z połączenia dwóch greckich słów: oikos (dom, gospodarstwo) oraz logos (słowo, opowieść)

Używa się go do określenia nauki zajmującej się badaniem współzależności między organizmami a ich środowiskiem, jak również wzajemnych oddziaływań organizmów.

W ostatnim dziesięcioleciu XX wieku rozprzestrzeniło się błędne użycie tej nazwy, jako określenia nauki zajmującej się ochroną środowiska.

PODZIAŁ BIOSFERY NA MNIEJSZE PODJEDNOSTKI

BIOSFERA - strefa zamieszkana przez organizmy żywe, obejmuje powierzchnię i górną warstwę skorupy ziemskiej (do około 3m głębokości) a także dolną część atmosfery (do wysokości kilkuset metrów) i całą hydrosferę

BIOM - część biosfery, obejmująca duże obszary powierzchni lądów, pokryta zbiorem ekosystemów powiązanych zależnościami np. pustynia, tajga, lasy tropikalne, itp.

EKOSYSTEM = BIOTOP + BIOCENOZA

EKOSYSTEM - układ ekologiczny, w skład którego wchodzą wszystkie żywe organizmy, ich nieożywione środowisko i łączące je interakcje

BIOTOP - czynniki nieożywione środowiska (czynniki abiotyczne), np. klimat, temperatura, nasłonecznienie, ciśnienie, wilgotność, rodzaj gleby, itp.

BIOCENOZA - zespół organizmów roślinnych i zwierzęcych, wzajemnie na siebie oddziałujących, występujących w danym środowisku (czynniki biotyczne): rośliny, zwierzęta

POJĘCIA ZWIĄZANE Z OTOCZENIEM ORGANIZMU

ŚRODOWISKO - zespół czynników biotycznych i abiotycznych potrzebnych do życia dla określonej grupy organizmów.

SIEDLISKO - obszar występowania jednej lub kilku populacji wzajemnie na siebie oddziałujących.

NISZA EKOLOGICZNA - przestrzeń fizyczna zajmowana przez organizm oraz jego funkcje w określonych warunkach ekologicznych (gospodarstwo dla danej populacji - pokarm + mieszkanie + miejsce do rozmnażania).

AREAŁ - fragment niszy ekologicznej, zajmowany i broniony przez zwierzę, gdzie spełnia ono swe czynności życiowe.

POPULACJA I JEJ CECHY

POPULACJA - grupa osobników tego samego gatunku (czyli zbioru osobników o podobnej budowie, trybie życia, mogących się ze sobą krzyżować wydając płodne potomstwo), zajmująca określony teren.

CECHY CHARAKTERYZUJĄCE POPULACJĘ:

• struktura przestrzenna - rozmieszczenie osobników populacji na danym terenie
• liczebność - liczba osobników danej populacji
• zagęszczenie - liczba osobników danej populacji przypadających na określoną jednostkę powierzchni lub w określonej jednostce objętości; na zagęszczenie wpływ mają różne czynniki, tj. imigracje, emigracje, rozrodczość i śmiertelność
• struktura płciowa i wiekowa - wyróżniamy w niej populację rozwijającą się, ustabilizowaną i wymierającą

INTERAKCJE MIĘDZY POPULACJAMI

• ANTAGONISTYCZNE
  • drapieżnictwo - zjawisko odżywiania się zwierząt poprzez zabijanie i pożeranie innych zwierząt. Drapieżca jest konsumentem drugiego rzędu w ekosystemie. Do drapieżców nie zalicza się pasożytów
  • pasożytnictwo - interakcja, w której osobniki jednego gatunku zwane pasożytami żyją stale lub czasowo kosztem osobników drugiego gatunku, czyli gospodarza. Czerpią one korzyści szkodząc lub nawet powodując śmierć gospodarza
    Pasożyty można podzielić na:
    • roślinne: huba drzewna, rdza zbożowa, buławinka czerwona
    • zwierzęce zewnętrzne: motylica wątrobowa, tasiemiec, prątki gruźlicy
    • zwierzęce wewnętrzne: mszyce, kleszcze, wesz głowowa
  • konkurencja - proces niekorzystnego oddziaływania na siebie dwóch gatunków lub osobników tego samego gatunku w walce o zasoby środowiska, których ilość nie jest wystarczająca by zaspokoić potrzeby wszystkich organizmów, np. OWCA - KROWA - konkurencja o trawę; KWIATY - CHWASTY - konkurencja o słońce, miejsce
  • amensalizm - interakcja, w której jeden gatunek działa na drugi wyraźnie szkodliwie, nie odnosząc z tego specjalnej korzyści, np. pędzlak wydziela substancję antybakteryjną
  • allelopatia - jest to zdolność jednej rośliny do chemicznego hamowania rozwoju innych roślin w jej najbliższym otoczeniu, właściwości takie ma np. cebula i szczypiorek
• NIEANTAGONISTYCZNE
  • symbioza - rodzaj wzajemnej zależności pomiędzy dwoma organizmami opartej na obopólnych korzyściach. Formą symbiozy jest mutualizm, w którym gatunki nie mogą żyć bez siebie, np. porosty lub rośliny motylkowe i bakterie azotowe; również mikoryza jest przykładem symbiozy, w której grzyb współżyje z drzewem, np. świerk - rydz, borowik - sosna/dęby, koźlarze - brzoza/topola
  • komensalizm - interakcja, która przynosi korzyści jednemu gatunkowi (komensalowi), a dla gospodarza jest obojętny - nie ponosi on strat, np. rak pustelnik i ukwiały, rekin i podnawki
  • protokooperacja - rodzaj interakcji symbiotycznej, w której oba gatunki odnoszą korzyści, ale każdy z nich jest w stanie przeżyć bez swego partnera, np. bąkojad i nosorożec
• OBOJĘTNE
  • neutralizm - w tej interakcji nie występuje wzajemne oddziaływanie pomiędzy gatunkami, żadna populacja nie podlega wpływom drugiej